موازی‌کاری در دستگاه‌های فرهنگی

هنگامی که تکثر، جای هم‌افزایی را می‌گیرد

فرهنگ، سرزمینی نیست که با افزایش تعداد نهادها و برگزاری مراسم‌های متعدد، به شکوفایی برسد. آنچه فرهنگ را زنده، پویا و اثرگذار می‌کند، هماهنگی، برنامه‌ریزی، تقسیم صحیح وظایف و بهره‌گیری هوشمندانه از منابع انسانی و مالی است. هرگاه چندین دستگاه، یک مأموریت مشترک را بدون هماهنگی دنبال کنند، نتیجه آن نه توسعه فرهنگی، بلکه پراکندگی، اتلاف منابع و کاهش کیفیت خواهد بود.
موازی‌کاری یکی از مهم‌ترین چالش‌های مدیریت فرهنگی است. گاهی چند نهاد با بودجه، نیرو و امکانات جداگانه، برنامه‌هایی با اهداف مشابه اجرا می‌کنند، در حالی که بسیاری از حوزه‌های مهم فرهنگی همچنان بدون متولی یا با کمبود امکانات رها شده‌اند. این وضعیت، انرژی فعالان فرهنگی را نیز پراکنده می‌کند و آنان را میان نشست‌ها، همایش‌ها و برنامه‌های مشابه سرگردان می‌سازد.
فرهنگ بیش از آنکه به تعدد ساختمان‌ها نیاز داشته باشد، به وحدت اندیشه و انسجام در عمل احتیاج دارد. اگر منابع مالی و انسانی به جای پراکندگی، در قالب یک برنامه جامع و با مدیریت تخصصی ساماندهی شوند، آثار ماندگارتری در حوزه آموزش، هنر، ادبیات، رسانه، پژوهش و میراث فرهنگی بر جای خواهد ماند.
ائتلاف منابع، به معنای حذف نهادها نیست؛ بلکه به معنای هم‌افزایی، تقسیم مسئولیت‌ها و جلوگیری از تکرار فعالیت‌هاست. هر دستگاه باید مأموریت مشخص، شاخص‌های ارزیابی روشن و پاسخگویی شفاف داشته باشد تا از هدررفت سرمایه‌های فرهنگی جلوگیری شود.
یکی از پیامدهای موازی‌کاری، کاهش کیفیت فعالیت‌های فرهنگی است. هنگامی که بودجه میان برنامه‌های مشابه تقسیم می‌شود، هیچ‌یک به اندازه کافی اثرگذار نخواهد بود. در مقابل، تمرکز بر چند برنامه راهبردی و حمایت مستمر از آن‌ها می‌تواند جریان‌ساز باشد و نسل جدید را با فرهنگ، هنر و ادبیات پیوند دهد.
از سوی دیگر، همکاری میان دستگاه‌های فرهنگی، دانشگاه‌ها، سازمان‌های مردم‌نهاد، هنرمندان و رسانه‌ها می‌تواند سرمایه اجتماعی را افزایش دهد. فرهنگ، محصول گفت‌وگو و مشارکت است، نه رقابت‌های اداری و سازمانی.
امروز بیش از هر زمان دیگر، مدیریت فرهنگی نیازمند بازنگری در شیوه اداره امور است. کاهش موازی‌کاری، تجمیع ظرفیت‌ها، استفاده از نیروهای متخصص، ارزیابی مستمر عملکردها و توجه به کیفیت به جای کمیت، می‌تواند زمینه‌ساز اثربخشی بیشتر فعالیت‌های فرهنگی باشد.
فرهنگ، باغی است که با همدلی شکوفا می‌شود. اگر هر باغبان در گوشه‌ای جداگانه، بی‌خبر از دیگری بذر بپاشد، حاصل آن مزرعه‌ای پراکنده خواهد بود؛ اما اگر همه در یک مسیر و با هدفی مشترک گام بردارند، نهالی خواهد رویید که سایه‌اش بر سر نسل‌های آینده گسترده خواهد شد.