وقتی نفس‌های بلوط به یاری مردم نیازدارد/جنگل های زاگرس نیازمند یک برنامه ملی است

سفر به شهرهای بختیاری، تنها عبور از جاده‌های کوهستانی نیست؛ سفری است به قلب زاگرس، جایی که بلوط‌ها قرن‌هاست بر دامنه‌های منگشت و تاراز و آسماری ایستاده‌اند و تاریخ، فرهنگ و زندگی مردم را در حلقه‌های تنومند خود حفظ کرده‌اند. هر بار که به این سرزمین ها می‌روم و در کنار دوستان فرهنگی و اجتماعی از دغدغه‌های محیط‌زیست سخن می‌گوییم، بیش از گذشته احساس می‌کنم که جنگل‌های بلوط، امروز بیش از هر زمان دیگری به حمایت ملی نیاز دارند.
بلوط‌های زاگرس تنها درخت نیستند؛ آنان ریه‌های سبز ایران، حافظان خاک، نگهبانان منابع آب و میراث طبیعی نسل‌های آینده‌اند. هر درختی که در آتش می‌سوزد، بخشی از تاریخ طبیعت این سرزمین نیز خاکستر می‌شود و بازسازی آن، شاید ده‌ها سال زمان بخواهد.
متأسفانه در سال‌های اخیر، آتش‌سوزی‌های مکرر، خشکسالی، تغییرات اقلیمی و نزدیکی برخی فعالیت‌های انسانی به عرصه‌های جنگلی، خسارت‌های فراوانی به جنگل‌های بلوط وارد کرده است. در بسیاری از حوادث نیز نخستین کسانی که برای مهار آتش به میدان می‌آیند، مردم محلی و دوستداران طبیعت هستند؛ انسان‌هایی که گاه با کمترین امکانات و حتی با دست خالی، در برابر شعله‌هایی می‌ایستند که هر لحظه گسترده‌تر می‌شوند. این فداکاری ستودنی است، اما حفاظت از جنگل‌ها نباید تنها بر دوش داوطلبان باشد.
در این میان، نقش فعالان محیط‌زیست، سازمان‌های مردم‌نهاد و کنشگران محلی ارزشمند و امیدبخش است. سال‌ها تلاش برای کاشت نهال، آموزش فرهنگ حفاظت از طبیعت، آگاهی‌بخشی به نسل جوان و حضور داوطلبانه در مهار آتش، سرمایه‌ای اجتماعی برای زاگرس به شمار می‌رود. با این حال، این تلاش‌ها هرچند ارزشمند، به تنهایی برای مقابله با ابعاد گسترده بحران کافی نیست.
امروز حفاظت از جنگل‌های زاگرس، نیازمند یک برنامه ملی و فرابخشی است؛ برنامه‌ای که در آن آموزش عمومی، تجهیز نیروهای امدادی، استفاده از فناوری‌های نوین برای پایش و اطفای حریق، تقویت امکانات هوایی و زمینی، حمایت از جوامع محلی و مشارکت همه دستگاه‌های مسئول در کنار یکدیگر قرار گیرد. طبیعت را نمی‌توان تنها با شعار حفظ کرد؛ طبیعت به برنامه، بودجه، تجهیزات و اراده‌ای جدی نیاز دارد.
اگر بلوط‌های زاگرس از میان بروند، تنها چند هزار هکتار جنگل را از دست نداده‌ایم؛ بخشی از هویت زاگرس، تنوع زیستی ایران و امنیت زیست‌محیطی کشور را نیز از دست خواهیم داد. حفظ این میراث، مسئولیتی ملی است که مرزهای استان‌ها را درنوردیده و آینده همه ایرانیان را دربر می‌گیرد.
کوه های زاگرس در سرزمین های بختیاری هنوز ایستاده اند؛ استوار، با بلوط‌های کهنسال و با مردمانی که طبیعت را بخشی از زندگی خود می‌دانند. شایسته است که همه ما، پیش از آنکه شعله‌های آتش آخرین برگ‌های بلوط را نیز در خود فرو ببرد، دست در دست هم برای نجات این گنجینه بی‌بدیل برخیزیم؛ زیرا هر بلوطی که امروز حفظ شود، فردا نفسی تازه برای ایران خواهد بود.